پاداش او بر خداست « ( * ( فَمَنْ عَفا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُه عَلَى اللَّه ) * ) . درست است كه حقى از او ضايع شده ، و در مقابل ظاهرا چيزى نگرفته ، اما به خاطر گذشتى كه از خود نشان داده ، گذشتى كه مايه انسجام جامعه و كم شدن كينه‌ها و افزايش محبت و موقوف شدن انتقامجويى و آرامش اجتماعى است ، خداوند بر عهده گرفته كه پاداش او را از فضل بىپايانش مرحمت كند ، و چه تعبير جالبى است تعبير « على اللَّه » : گويى خداوند خود را مديون چنين كسى مىداند و مىگويد اجرش بر عهده من است ! و در پايان آيه مىفرمايد : « خداوند قطعا ظالمان را دوست ندارد » ( * ( إِنَّه لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ ) * ) . اين جمله ممكن است اشاره به چند نكته باشد : نخست اينكه دستور عفو به خاطر اين است كه در صورت قصاص و كيفر گاه انسان نمىتواند خود را دقيقا كنترل كند ، و از حد مىگذراند ، و در صف ظالمان قرار مىگيرد . ديگر اينكه اگر دستور عفو داده شده نه به معنى دفاع از ظالمان است ، چرا كه خداوند ظالمان را هرگز دوست نمىدارد ، بلكه هدف هدايت گمراهان و استحكام پيوندهاى اجتماعى است . سوم اينكه كسانى شايسته عفوند كه از مركب ظلم پياده شوند ، و از گذشته خود نادم گردند ، و در مقام اصلاح خويش بر آيند ، نه ظالمانى كه عفو ، آنها را جسورتر و جرىتر مىكند . و به تعبير روشنتر عفو و مجازات هر كدام جاى ويژه اى دارد ، عفو در جايى است كه انسان قدرت بر انتقام دارد ، و اگر مىبخشد از موضع ضعف نيست ، اين عفو سازنده است ، هم براى مظلوم پيروز چرا كه به او تسلط بر نفس و صفاى دل مىبخشد ، و هم براى ظالم مغلوب كه او را به اصلاح خويش وا مىدارد .